Oskoła to staropolska nazwa soku z brzozy. Nazywana bywa również bzowiną lub wodą brzozową. Sok brzozowy swym wyglądem przypomina wodę. Jest z reguły bezbarwny, przezroczysty lub lekko mętny, w smaku natomiast delikatny i słodkawy. Jego smak może różnić się jednak w zależności od regionu, w którym drzewo rosło. Czynniki takie jak gleba, klimat i wiek drzewa mają wpływ na ostateczny profil smakowy soku. Podobnie do wody – oskoła nie posiada też wyraźnego aromatu. Pozyskiwana jest wczesną wiosną z pnia brzozy i stanowi bogate źródło witamin i składników mineralnych, przez co stosowano ją tradycyjnie w medycynie ludowej. W dzisiejszych czasach, kiedy coraz więcej osób poszukuje naturalnych i ekologicznych produktów wspierających zdrowie, sok z brzozy przeżywa swój renesans.
Sok z brzozy. Źródło: https://www.garneczki.pl/blog/sok-z-brzozy-jak-zbierac/
Pozyskiwanie soku z brzozy
Sok brzozowy pozyskuje się wczesną wiosną, czyli najczęściej na przełomie marca i kwietnia, gdy soki w drzewach zaczynają krążyć po zimie. Zbiór odbywa się przed rozwojem liści i trwa dość krótko, zwykle nie dłużej niż trzy tygodnie. Sok z brzozy najlepiej pozyskiwać ze zdrowych, mających przynajmniej 10 lat drzew, rosnących z dala od dróg i miejskich zanieczyszczeń. Najlepsze do tego celu będą brzozy o średnicy powyżej 20 cm. Najczęstszą metodą pozyskiwania soku brzozowego jest wykonanie otworu w pniu drzewa o głębokości do 4 cm, na wysokości około 50 cm. Otwór taki najlepiej wykonywać lekko pod skosem. W wykonanym otworze umieszczamy następnie plastikowy wężyk lub rurkę, przez którą do podstawionego naczynia spływać będzie sok. Warto użyć również taśmy izolacyjnej, aby zabezpieczyć rurkę i otwór w naczyniu przed zanieczyszczeniami. Warto pamiętać, że w nocy sok z brzozy praktycznie nie płynie (chyba, że jest to ciepła noc). Najwięcej soku z drzewa pozyskamy od strony południowej, na którą pada najwięcej promieni słonecznych. Istotne jest również, aby nie pozyskiwać soku z jednego drzewa przez więcej niż 3-5 dni, aby nie osłabiać drzewa. Z jednego drzewa można pozyskać średnio od 5 do 10 litrów soku, jednak ilość ta zależy od wielu czynników, w tym od wielkości i zdrowia drzewa. Zwykle zbiera się 1-1,5 litra soku brzozowego dziennie. Po zakończeniu zbioru, otwór należy zabezpieczyć drewnianym kołkiem lub specjalną maścią grzybobójczą, aby zapobiec infekcjom i umożliwić drzewu regenerację.
Ważnym aspektem jest także przechowywanie soku z brzozy. Świeżo pozyskany sok ma stosunkowo niską trwałość, dlatego najlepiej wypić go od razu. Można go również trzymać w lodówce, ale nie dłużej niż trzy dni. W temperaturze pokojowej szybko ulegnie fermentacji – zacznie mętnieć i zmieni się jego zapach.
Przykład pozyskiwania soku z brzozy. Źródło: https://daylicooking.pl/2022/03/sok-z-brzozy-napoj-energetyczny-z-natury.html
Właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania
Woda brzozowa jest bogatym źródłem soli mineralnych, głównie magnezu, wapnia, żelaza, fosforu, potasu i miedzi, a także witamin, zwłaszcza witaminy C oraz witamin z grupy B. Sporo w niej też związków polifenolowych, kwasów organicznych, garbników i aminokwasów. Sok zawiera również naturalnie występujące cukry, takie jak glukoza i fruktoza, które dostarczają energii. Ich zawartość jest jednak stosunkowo niska, co czyni sok z brzozy napojem o niskiej kaloryczności. Jego wartość energetyczna wynosi zaledwie 23 kcal/100 ml.
W dawnych czasach sok ten był wykorzystywany nie tylko jako źródło witamin i minerałów w diecie, ale także w medycynie ludowej do łagodzenia różnych dolegliwości. Słowianie, doceniając jego prozdrowotne właściwości, uważali sok z brzozy za napój oczyszczający i wzmacniający, który przynosi ulgę i odnowę po długiej zimie. Wśród najważniejszych właściwości soku z brzozy wymienia się między innymi wzmocnienie odporności. Stymuluje on naturalne mechanizmy obronne i wspomaga organizm w walce z wirusami, głównie dzięki zawartości witaminy C oraz witamin z grupy B. Wsparcie układu immunologicznego jest szczególnie ważne w okresach zwiększonego ryzyka infekcji, a więc również wiosną, kiedy możemy sięgnąć po świeży sok z brzozy. Oskoła wspiera także nerki, działając moczopędnie i pomagając w usuwaniu złogów, przyczyniając się zatem do naturalnego detoksu organizmu. Warto wspomnieć również o wspomaganiu przez oskołę procesów trawiennych oraz działaniu antyoksydacyjnym, polegającym na neutralizowaniu wolnych rodników odpowiedzialnych za procesy starzenia się komórek. Zewnętrzne stosowanie soku z brzozy może z kolei przynieść korzyści dla skóry i włosów. Jako bogate źródło minerałów i witamin, sok może bowiem pomagać w nawilżaniu skóry, łagodzeniu podrażnień oraz wzmacnianiu włosów. Z tego też powodu bywa składnikiem kremów, maseczek oraz szamponów. Sok z brzozy można kupić także jako gotowy, butelkowany produkt. Najłatwiej znaleźć go w sklepach ze zdrową żywnością oraz aptekach. Coraz częściej jednak znajduje się również w zwykłych sklepach i supermarketach. Oskoła dostępna jest też w jakości ekologicznej. Jeśli decydujemy się na zakup gotowego soku, znajdźmy taki, który nie zawiera konserwantów i jest naturalnie słodki. By zachować jego świeżość na dłużej, producenci (również z certyfikatem ekologicznym) mogą dodawać do niego kwas cytrynowy. Co ważne, oskoła nie powinna być spożywana przez osoby, które mają alergię na pyłek brzozy.
Podsumowanie
Sok z brzozy nie bez powodu więc jest czasem nazywany eliksirem życia. Zawiera on wiele cennych składników, w tym witamin, minerałów czy aminokwasów, które pozwalają zwalczać rozmaite dolegliwości oraz zapobiegać rozwojowi innych schorzeń. Warto zatem, zwłaszcza w okresie wiosennym, włączyć go do diety.
Opracowano na podstawie:
- Strzelecka H., Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 72-73
- Barszcz A. 2007. Aktualne problemy i możliwości użytkowania ubocznych surowców drzew leśnych. Mat. Konf. Las to nie tylko drewno. SITLiD, PGL LP. Wyd. Świat, Warszawa
- https://medpak.com.pl/blog/zdrowe-odzywianie/cala-prawda-o-soku-z-brzozy-kiedy-i-jak-go-pozyskiwac
